Vienan Karjala

Kirjutukset vienankarjalakse

Karjalan tazavallan Karjalazien VII kerähmön rezol'utsii

Karjalazien VI  kerähmön vallittuloin nevvoston ruadotuloksis da tulielois pluanois kuultuu, Deleguatoin da kerähmöh yhtynyzien kehoituksii huomivoh ottahuu, Kerähmö tovestau Karjalan tazavallan Karjalazien VI kerähmön vallittuloin nevvoston ruavon vältäväizekse.

Kerähmö tovendau, ku karjalaine rahvas on kandurahvahannu omil perindöllizil konduloil da pyzyy Ven’an da kanzoinvälizii oigevuksen normis, kuduat uskaldetah ristikanzan, kanzalazen da kandurahvahan oigevuot da vällyöt.

Kerähmö on huolestuksis, ku karjalazien lugu ainos vai pienenöy. Ven’an vuvven 2010 rahvahan lugemizen mugah  vuozien 1989-2010 välis karjalazien lugu pieneni 48,3%, niilöin karjalazien lugu, kuduat pietäh muamankielenny oman rahvahan kieldy, pieneni 50,6%,  nygöi se lugu on 36,8%.

Kerähmö tovendau, ku karjalazien kanzallizen liikkehen piätarkoituksii ollah karjalan rahvahan säilyttämine, kielen, omaperäzen kul’tuuran da hengellis-moralizen potensiualan kehittämine, elaijan kunnonluaduzen tazon turvuamine, Karjalan tazavallan, Ven’an Federatsien alovehien da rajantagazien karjalazien keskinäzien välilöin leviendy da lujoittamine.

Kerähmö panou merkile, ku karjalaine rahvas, Karjalan tazavallan Karjalazien kerähmön vallittuloin nevvosto Karjalan tazavallan valdivovallan elimien da paikallizen ičehaldivon kel yhtes ruadajes pyzyy glasnostin, avvonazen paginan, yhtehizen ruavon perustehis  da pietäh silmäl rahvahan mielii moizii  piätöksii luadijes, kuduat koskietah sen oigevuzii, vällyzii da interessoi.

Kerähmö kannattau vuvven 2013 Karjalan tazavallas ilmoitetun Karjalan kielen da kanzallizen kul’tuuran vuvven pidämisty da kuččuu kaikkii Karjalan kielen da kanzallizen kul’tuuran vuvvekse kirjutetun pidoloin pluanan todevuttamizeh da Karjalan tazavallan zakonan (19. kevätkuudu 2004, n:o 759-ЗРК) ”Karjalan, vepsän da suomen kielen valdivollizes kannattamizes Karjalas tazavallas” täydellizeh todevuttamizeh.

Kerähmö on suures huolestukses Karjalan tazavallan alovehel toimijoin korgieloin školien ruavon muuttamizien periä, Petroskoin valdivonyliopiston Itämerensuomelazien kielien da kul’tuuroin tiedokunnan salvandan periä.

Kerähmö huolestuksis vihjuau, ku Karjalan tazavaldu on ainavo tazavaldu Ven’an federatsies, kuduan nimikanzan kielel ei ole virallistu stuatussua.

Kerähmö ei ole myödäh sih, konzu Karjalan tazavallan luonnon da ristikanzoin rikkahuksii käyttäi laitos maksau veroloi yhtehizeh b’udžiettah, kudai on Ven’an federatsien toizel alovehel.

Konzu tazavallas ekonoumiekan tuoteh laskeh, muututah yhteiskunnallis-poliittizet da sotsiualu-kul’tuurizet perustehet, hävieygi kanzalline omaluaduvus da rahvas ylen ruttoh assimiliiruijah. Karjalazien kielitilandehele omistetun vuvven 2013 sotsiolougizen tutkimuksen tuloksien mugah karjalazet ainos vai puaksumbah vallitah ven’an kieli da kaldavutah sen puoleh, semmite on pandu merkile nygözen kanzallizen (etnizen)  karjalazien omaničentunnon psiholougine vaihto. Heikkonii funksionualline paino oman etnizen rahvasjoukon kieleh rutostau kielen vaihton da sen jälgeh etnizengi identiteetan vaihton. Pidäy luadie niilöin vijoin da paranduskeinoloin perinpohjaine tutkimus, kuduan vuoh vois valdivon tazol kannattua perehty, luadie hyvät olot tazavallas eländäh da ruadoh niškoi, vähendiä niilöin nuorien luguu, kuduat muutetah tazavallan ulgopuolele.

Karjalan tazavallan Karjalazien VII kerähmö kiändyy:

Ven’an Federatsien prezidentan puoleh:

- tutkie kyzymys Kanzoinvälizen konventsien allekirjuttamizes, kudai koskou ei-ainehellizen kul’tuuruperindön säilyttämisty  da on hyväksytty UNESCO 17. ligakuudu 2003.

Ven’an Federatsien federualukerähmöle:

- tutkie kyzymys Ven’an federatsien zakonan ”Ven’an federatsien kanzoin (rahvahien) kerähmös” kirjuttamizes da hyväksymizes;

- luadie kohendukset federuallizeh zakonah 6.10.2003 n:o 131-ФЗ ”Ven’an federatsien paikallizen ičehaldivon yhtehizih perustehih nähte” sih kohtih, kuduat tarkah piettäs silmäl munitsipualuluajilmuksien kanzallizii erilazuksii.

Ven’an Federatsien halličuksele:

- kehoittua ratifikatsieh Jevroupan Hartien alovehellizis kielis libo kielivähembistölöin kielis;

- Ven’an Federatsien kandurahvahien oigevuksien puolistukses zakonoi kirjuttajes pidiä silmäl OON:an Deklaratsien normii kandurahvahien oigevuksih näh.

Karjalan tazavallan Zakonoinhyväksyndykerähmöle:

- luadie alallizesti ruadai joukko, kudai muuttas da parendas zakonoi valdivollizen kanzallizen poliitiekan alal Karjalan tazavallas.

Karjalan tazavallan piämiehele:

- työndiä Karjalan tazavallan Zakonoinhyväksyndykerähmöh Karjalan tazavallan zakonan projektu ”Karjalan tazavallan kanzallizis munitsipualulujilmuksis”;

- kannattua Karjalan tazavallan Karjalazien VII kerähmön sanondan Barentsevan Jevro-Arktizen alovehen kandukanzoin ruadojoukkoh, ku karjalazii tunnustettas Barentsevan Jevro-Arktizen alovehen kandukanzakse da otettas karjalazien edustajii Barentsevan Jevro-Arktizen alovehen kandukanzoin ruadojoukkoh;

- luadie Karjalan tazavallan Suomelas-ugrilaine resursukeskus;

- sellittiä kyzymys, ku kandukanzan edustajat ilmai suadas muadu kodii nostajes;

- kaččuo tarkah niilöin laitoksien ruaduo, kuduat ruatah kandukanzoin perindöllizil konduloil, ku net autettas niilöin alovehien sotsiualu-ekonoumiellistu da etnokul’tuuristu kehitysty, kirjuttua programmu kandukanzoin perindöllizien alovehien pyzyväh kehitykseh näh;

- Sampo-teleraadivokompaniel valmistua TV-ohjelmii karjalan, vepsän da suomen kielel;

- kannattua karjalan kielen leviembiä käyttyö valdivovallan elimis;

- kaččuo mahtuo, kui suas levendiä ammattiloin luvetteluo tazavallan opistolois, kus opastetah muamankielii da kul’tuurua, tarkah pidiä silmäl opastusalan kanzallis-alovehellistu komponentua, kirmendiä opastus-metoudizien kompleksoin da didaktizen ainehiston valmistandu karjalan, vepsän da suomen kielel tazavallan kieliškolih niškoi;

- säilyttiä školat karjalazien perindöllizile konduloile, muuttua opastusalan laitoksien ruaduo vaigu vahnembien da paikallizien eläjien mielii huomivoh ottajen;

- elavuttua, säilyttiä da uvvistua kul’tuuran laitoksii Karjalan piirilöis;

- miärätä alovehellizet ližämaksut taidoalan ruadajile, toimittajile, kudamil karjalan, vepsän da suomen kielen nero on ammatin merkinny;

- Karjalan tazavallan b’udžiettuprogrammoi todevuttajes vältämättäh valmistua moizii pidoloi, kuduat kehitetäh karjalan kieldy, perindöllisty kul’tuurua da taiduo karjalan kielel, kannatetah nuorižon kehoituksii;

- kannattua perindöllizii ruadoneroloi da etnokul’tuurizii keskuksii karjalazien perindöllizis eländykohtis;

- auttua niilöi joukkoloi da ruadajii, kuduat kannatetah karjalan kieldy da karjalazien perindöllisty kul’tuurua;

- pidiä enzivuorozennu muatalovuslaitoksien, fermeroin da omien talovuksien kannatustu, sendäh ku net ollah karjalazien perindöllizii ruadoloi;

- auttua muatalovuslaitoksii, kuduat toimitah kylis da annetah ruadokohtat kyläläzile;

- pidiä paginua paikallizien laitoksien piälikkölöinke, ku hyö käytettäs karjalan sanoi omis tuottehis;

- tutkie Karjalan eläjien mieldy niilöih pidoloih niškoi, kuduat kehitetäh Karjalan tazavallan 100-vuozipäivän pidämizen programmah. Kirjuttua Karjalazien kerähmön vallittuloin nevvostolastu ruadojoukkoh, kudai rubieu valmistamah Karjalan tazavallan 100-vuozipäiviä;

- työndiä karjalazen rahvahan edustajii Muailman Kandurahvahien konferensieh, kudai pietäh OON:an Assamblejan plenuaruistundol syvyskuus 2014 New-Yorkas.

Karjalan tazavallan munitsipualulujilmuksile:

- yhtyö Karjalan kielen da kanzallizen kul’tuuran vuvvekse kirjutetun pluanan pidoloih;

- kannattua nygyaigazii innovatsiitaboi pienii lapsii päivykodilois kieleh opastajes, niilöin luvus ”kielipezätgi”;

- pidiä kezän aigua etnokul’tuurizii da kieliluageriloi;

- kuhkuttua keskiškolien loppenuzii opastumah niilöih korgieloih školih da opistoloih, kus valmistetah karjalan, vepsän da suomen kieldy tiedäjii spetsialistoi da auttua heidy ielleh ruadokohtua eččijes;

- maksua ližämaksut opastusalan ruadajile, kuduat omas ruavos käytetäh karjalan, vepsän da suomen kieldy keskiškolis, lapsien päivykodilois da lapsien ližäopastuksen alal;

- jatkua ruaduo, ku niilöile kanzallizile munitsipualuluajilmuksile, kus yhtenäzesti eläy karjalastu, annettas oma stuatussu;

- kannattua karjalankielizien sivuloin painamistu piirilehtis;

- ielleh parandua eländyololoi kylis da hierulois;

- kannattua karjalan kielen kursiloin pidämisty paikallizih eläjih niškoi.

Karjalan tazavallan Karjalazien VII kerähmön vallittuloin nevvostole:

- yhtyö Karjalan kielen da kanzallizen kul’tuuran vuvvekse kirjutetun pluanan pidoloih;

- yhtyö Karjalan tazavallan 100-vuozipäiväle omistettuloin pidoloin pluanan da niilöin pidoloin valmistamizeh;

- kiändyö Karjalan tazavallan munitsipualupiirilöin da linnoin puoleh, ku nevvostolazii otettas paikallizen ičehaldivon ruadoelimih, kuduat valvotah valdivon da yhteiskunnan yhtevyksii;

- vallita deleguattoi kanzoinvälizih da alovehienvälizih fourumoih, niilöin luvus suomelas-ugrilazien rahvahiengi, ku sie olis karjalazii edustajii;

- yhtes karjalazien kanzallizien yhteiskunnallizien liittoloin kel kehoittua karjalastu Karjalan tazavallan tyves toimijah Karjalazien, vepsäläzien da suomelazien nevvostoh;

- kaččuo mahtot valmistua da luadie karjalan kanzallizen liikkehen yhtehine saitu;

- kerduo rahvahale Karjalan tazavallan Karjalazien VII kerähmön vallittuloin nevvoston ruadoh nähte joukkoviestimis;

- edustua karjalazii alovehellizen, Ven’an muan da kanzoinvälizel tazol.

Kerähmö kuččuu karjalazii:

- paista karjalakse, käyttiä karjalan kieldy jogapäiväzes da yhteiskunnallizes elaijas, alallizesti lugie karjalankielizii lehtii da literatuurua;

- opastua karjalan kieleh lapsii, semmite aktiivizembah käyttiä karjalan kieldy perehis;

- paista karjalakse keskenäh da käyttiä sidä sotsiualuverkostos;

- kylviä karjalazen rahvahan kul’tuurizen perindön kunnivoičustu;

- aktiivizembah yhtyö etnokul’tuurizih pidoloih, yhteiskunnallizien liittoloin pidoloih;

- tundie iččeh vastus oman rahvahan tulies ozas.

Kerähmö kiändyy:

- Barentsevan Jevro-Arktizen alovehen kandukanzoin ruadojoukon puoleh, ku karjalazii tunnustettas Barentsevan Jevro-Arktizen alovehen kandukanzakse da otettas karjalazien edustajii Barentsevan Jevro-Arktizen alovehen kandukanzoin ruadojoukkoh;

- Karjalan tazavallan puoleh, ku olis kirjutettu Karjalan tazavallan halličuksen Azetus tämän rezol’utsien mugah.

Pidiä Karjalan tazavallan Karjalazien VII kerähmö vuvvenu 2016 Suojärven piirin Veškelyksen kyläs.

Kerähmö kiittäy Karjalan tazavallan piämiesty, karjalan tazavallan halličustu, Priäžän kanzallistu munitsipualistu piirii Karjalan tazavallan Karjalazien VII kerähmön piendäs.

Priäžän kylä, 7. kezäkuudu 2013

Lugijan mielii
  • Gennadi Svetlov17.06.2013 | 16:16
    Onko se vienankarjalaksi?
Sano oma mieli

Kai kommentariet tarkistetah. Viestit, kudamis on pengomistu, rahvahan vihua da VF:n zakonoin vastastu kuhkuttamistu, otetah iäre.

Lugijan mielii: *
Sinun nimi: *
 
Lugijan mielii
Partn`ourat