Vienan Karjala

Kirjutukset vienankarjalakse

Ei lapsi rovus kaduo

Karjalazet lapset puaksumbah kižattih pihal

Lapset ainos suvaittih elostua da kižata. Heil on hyvä kuvittelemine, hyö “elävytetäh” joga vehkehty. Keppi libo stuulu lapsien silmis voi olla miekannu da hevonnu. Jogahizel lapsel on oma kuvittelu, mi avvuttau keksie erilazii kižoi. Nenga roittih uvvet kižat. Net säilytäh da tullah polvi polveh. Kižois, kui ritualoisgi, on oma jatko, perindölline stsenuarii. Niilöis on äijy kanzanrunohuon luaduu: kižaluvut, kielilorut, pajot da muga ielleh.

Äijis kižois on vie tansit, kruugukižat. Kižois oli esteetiekalline da morualline merkičykset, net opastettih lapsele kurii, järjestelmiä, taidotunduo, sendäh gu niilöis kaikil ozanottajil on oma sija da yhtenmoizet olot. Äijät niilöis kehitettih lapsien tervehytty, sendäh gu hyö liikuttih kižates. Karjalas lapsien kižoi kirjutettih jo ammui. Vuvvennu 1863 Petrov K. kirjutti 18 lapsien kižua. Astahova A.M. kirjutti niidy 1930-luvul. 1970-1980 -luvul Viola Malmi keräi lapsien kižoi da käytti niidy omas ansamblis “Karjala”. Hänen kogomukses on erilazii kižoi: “Olla peitol”, “Olla čokkozil”, “Hanhit-jouččenet” da muga ielleh.

 

Erähien kižoin ezimerkit:

Juoksemine. Kižuajat seizotah puarois. Ohjuaju vedäy viivua sih kohtah, kunne lapsil pidäy juosta. Häi išköy käzii, enzimäine puaru juoksou viivassah, sit lapset  juostah eri puolih. Gu ohjuaju tabuau kenentahto, häi tulou jälgimäzeh puarah, a ken jiäy yksin – tulou ohjuajakse.

Peldovaroit. Vallitah pellon ižändy. Mual piirretäh kvadruattu. Se on peldo, kudamua ižändäl pidäy vardoija. Toizet kižuajat ollah varoit. Hyö tullah pellole da kirrutah: “Pelduo polletammo, jyvii n’okimmo!” Ižändy tembuau varoloi. Gu hyö ollah kvadruatan ulgopuolel, ižändy ei voi heidy tabailla. Gu häi tabuau varoin, sit se varoi tulou ižändäkse, a ižändy ‒ varoikse.

Sano oma mieli

Kai kommentariet tarkistetah. Viestit, kudamis on pengomistu, rahvahan vihua da VF:n zakonoin vastastu kuhkuttamistu, otetah iäre.

Lugijan mielii: *
Sinun nimi: *
 
Partn`ourat