Vienan Karjala

Kirjutukset vienankarjalakse

Kielidialogua Suomes

Virguniekoil pidäy maltua ruoččii, da kunnat, kus on 8% libo 3000 ruočinkielisty, ollah kaksikielizet

Muahmuuttajien, ruoččilazien da kielivähembistön oigevuksih näh.

Suomi ei ole ylen monikieline mua, julgizes paginas menöy rinnakkai mondugi kielidialogua. Yksi teemu liittyy uuzih muahmuuttajih. Tullahgo hyö nimidä ruadamattah syömäh meijän leibiä, vai tullahgo hyö meidy syöttämäh ruadamal ruadoloi, kudamat suomelazile jo ei pätä, da kui assimiliiruija heidy suomelazih. Toine hiilavu teemu liittyy ruočin kieleh, pidäygo kaikil sidä maltua. Kolmas aijankohtaine teemu  koskou vahnoin kodimazien kielivähembistölöin oigevuksii.

Suomenruoččilazet buito ollah geneettizesti samua rahvastu ku suomelazetgi, hyö vai ammui vaihtettih kieli. Valdivolline toimindu nouzi Ruočis enne ku Suomes, da sentäh Suomi puutui Ruočin valdah. Mugai Suomeh kazvoi ruočinkieline herrallisto.

Suomen kieldy 1700-luvul vie mainittih kuolijannu kielenny. Konzu Ven’a rodih Ruoččii vägevembäkse, se otti Suomen Ruočilpäi, da Suomen herrallisto kaimai yhtevyön Ruoččih. 1800-luvul nouzi suomelaine natsionalizmu, kudamas Karjaluagi käytettih ruadobrujannu.

Vuvvennu 1863 tsuari hyväksyi suomen kielen virrallizekse kielekse, ga herrallisto vie enimyölleh oli ruočinkielisty. Sendäh iččenäzes Suomesgi ruočin kieli sai lujat oigevuot. Konstitutsies se on suomen rinnal “kanzalliskieli”, kudamal on samat oigevuot kui suomel. Virguniekoil pidäy maltua ruoččii, da kunnat, kus on 8% libo 3 000 ruočinkielisty, ollah kaksikielizet. Kaikkiedah ruočinkielizii on nenga 5% rahvasluvus. Ga suasviijeskymmenes vuvves suomi on kazvanuh “tapettavas kieles” iče “tappaikielekse”.

Jälgivuozinnu joukko rahvastu, monet heis toimitah Perussuomalaiset-puolovehes, on korgiel iänel ruvennuh prižmimäh ruočin kielen stuatusan heikendämisty. Semmite se koskou ruočin kielen opastustu školas. Yhtet sanotah, ku ei tarviče opastuo muudu kieldy ku anglii, a toizet tahtottas ku ven’a vois roita ruočin vaihtoehtokse.

Suomenruoččilazet, heijän nimis Svenska Folkpartiet (Ruoččilane Kanzanpuoloveh), lujah riputah kiini konstitutsien “status quos”, kanzalliskielistuatusas.

Suomen da ruočin ližäkse konstitutsii mainiččou saamen da romanin kielet. Saamelazis sanotah, ku heil on kandurahvahannu oigevus “ylläpidiä da kehittiä omua kieldy da kul’tuurua”. Sanomattah jiäy, ku yhtenjyttyöh suomelazet, karjalazet da suomenruoččilazet ollah kandurahvastu, hos ei pietä pedrua...

Jatkuu

Sano oma mieli

Kai kommentariet tarkistetah. Viestit, kudamis on pengomistu, rahvahan vihua da VF:n zakonoin vastastu kuhkuttamistu, otetah iäre.

Lugijan mielii: *
Sinun nimi: *
 
Partn`ourat