Vienan Karjala

Kirjutukset vienankarjalakse

Kui vediä kieldy tulieh aigah?

// Kuva: Maria Kähäri

En sano, ku karjalan kieli on paras kieli da karjalazil pidäs se säilyttiä. Tahton sanuo, ku karjalazil on oigevus pidiä oma kieli, a kieli voi eliä vaiku jogapäiväzes käytös, da kielen pidämine on mahton- da tahtonalaine dielo. Kielen järillehtuomine argikäyttöh vuadiu pitkyaigazien tavoittehien azettamistu, tieduo kieles da alallistu kieliruaduo. “Verdailii karjalan kielioppi” projektan, kudamah Kone-fondu andau dengua, tavoittehennu on suaha pädeviä tieduo karjalan murdehien erilažuos libo samanlažuos kieliruavon da kielipoliittizien piätöksien da tuvekse. Projektan ruado ei ole vie putilleh alganuh, eigo sit ole vie äijiä sanottavua. Tämän kirjutuksen tarkoituksennu on šeikuija, mittuzii realistizii mahtoloi on vediä karjalan kieldy tulieh aigah. Karjalan kielen nygözen stuatusan ellendämizekse pidäy vähäzen tiediä kielipoliitiekan histouriedugi.

Nevvostoliiton kielipoliitiekkua

Vuozinnu 1937-1940 karjalan kieli oli Karjalan ASNT:s virralline kieli. Nämmien vuozien aigah karjalal oli kirillizil kirjaimil kirjutettu kirjukieli, kudamal jullattih školan opastundukirjat da vägitukku muudu kirjalližuttu. Sillozes histouriellizes tilandehes karjalan kieli sai da menetti virrallizen stuatusan ulgokielellizis syylöis. Kielen stuatusan kohendumine da huonondumine riputtih leniniläzen da stalinilazen kielipoliitiekan kiänälmyksis.

Vallankumovuksen jälgeh vallan pyzymine uuzien herroin käzis ei olluh varmu, sendäh uuzi valdu ečči sobuu tsuarin sorrettulois rahvasluokis, kudamii karjalazetgi oldih. Kaksikymmenlugu da kolmekymmenlugu oldih vähembistökielien kehityksen aigua, leniniläzen kielipoliitiekan aigua. Pahakse ozakse Karjalan ASNT:s karjalazet suadih herroikse suomelazet, kuduat estettih karjalan kielen kehitys. Vastevai sit, konzu Stalin algoi natsionalizmanvastazen, toizin sanoin ven’alasnatsionalistizen kampuanien, kudai eliminuičči Petroskoin suomelazet johtajat, oli kiireh nostua karjal “fašistizen” suomen sijah... 

Ližiä lugekkua bumuagulehtes.

Sano oma mieli

Kai kommentariet tarkistetah. Viestit, kudamis on pengomistu, rahvahan vihua da VF:n zakonoin vastastu kuhkuttamistu, otetah iäre.

Lugijan mielii: *
Sinun nimi: *
 
Partn`ourat